هم اكنون دفع و تصفيه فاضلاب در تهران و حتي بسياري از شهرهاي ديگر ايران تبديل به چالش روز جامعه شده است.
از سال گذشته تاكنون هر ساله فقط يك ميليارد تومان اعتبار به برنامه هاي آب و فاضلاب استان تهران تخصيص داده شده كه با اين وضعيت روند اجراي طرح فاضلاب تهران با كندي صورت گرفته و همين كندي، آثار زيانبار و تخريبي را به همراه خواهد داشت. با رشد روز افزون جمعيت تهران و گسترش حاشيه نشيني، متاسفانه اين معضل هر روز پررنگتر مي شود و مسئولان ذيربط از گذشته تاكنون تنها به وعده اكتفا كرده اند. از سوي ديگر سيستم دفع و تصفيۀ فاضلاب در تهران تنها به گسترش جمعيت محدود نمي شود. چند سالي است كه دفع و تصفيۀ زباله هاي بيمارستاني نيز سلامتي مردم تهران را به خطر انداخته است. اختلاف بين شهرداري و سازمان حفاظت محيط زيست نيز باعث شد كه هنوز تكليف تصفيۀ زباله هاي بيمارستاني مشخص نباشد. بتازگي سازمان محيط زيست براي كليۀ بيمارستان ها ضرب الاجل تعيين كرده است. سازمان محيط زيست هشدار داده است: در صورتي كه بيمارستان ها در تمامي استان ها نسبت به ايجاد سيستم تصفيۀ فاضلاب بي توجهي كنند، در ابتدا به آنان اخطار داده خواهد شد و در صورت بي توجهي، واحدهاي متخلف به قوۀ قضائيه معرفي مي شوند.
آنچه در اين بين واضح به نظر مي رسد، گستردگي اين چالش در سرتاسر كشور است. در شمال ايران سالانه بيش از 20 ميليون تن فاضلاب تصفيه نشده به آب هاي داخلي، درياي خزر و خليج فارس، سرازير مي شود. اين آمار كه توسط مركز مطالعات زيست محيطي وزارت نيرو اعلام شد، مي افزايد: هر سال حدود 2/1 ميليون بشكه نفت و فاضلاب شهري معادل 160 هزار تن در آب هاي خليج فارس وارد مي شود. اين گزارش اضافه مي كند: همچنين روزانه حدود 6/2 ميليون بشكه آب مخلوط با نفت نيز به درياي خزر و خليج فارس وارد شده كه در نتيجه 50 درصد آبزيان و 20 درصد پرندگان در اين مناطق در معرض تهديد و انقراض قرار گرفته اند. تاكنون نزديك به 163 رودخانۀ آلوده در كشور شناسايي شده است كه 70 رودخانه به دليل غلظت آلاينده ها عاري از هرگونه موجود زنده هستند. اين گزارش در پايان مي افزايد: آلوده ترين رودخانه هاي كشور رودخانه هاي "زردجوب" و "گوهر رود" در استان گيلان هستند كه به دليل ورود فاضلاب شهر رشت در شرايط بحراني قرار دارند. اكن.ن بحراني ترين شرايط را بدون اغراق تهران دارد. كلانشهر تهران تنها پايتخت دنيا است كه سيستم فاضلاب ندارد.
مدير عامل شركت فاضلاب شهر تهران، در اين باره مي گويد: تهران يكي از معدود شهرهاي بزرگ دنيا و شايد تنها پايتخت جهان است كه فاقد سيستم جمع آوري، خروج و تصفيۀ فاضلاب است. وي ادامه مي دهد: موضوع اجراي طرح فاضلاب تهران براي اولين بار در سال هاي 1327 و 1328 مطرح شده و سرانجام در آبانماه سال 73، 46 سال پس از آغاز بحث هاي اوليه طرح فاضلاب تهران به تصويب نهايي رسيد.
او در خصوص ويژگي ها و مشكلات اجرايي طرح فاضلاب تهران خاطرنشان مي كند: طرح جامع و فراگير در زميني به مساحت حدود 70 هزار هكتار شامل: 150 كيلومتر مربع در منطقۀ شمال، 25 كيلومتر مربع در منطقۀ جنوب، 300 كيلومتر مربع در منطقۀ مركزي و 9000 كيلومتر شبكۀ اصلي و فرعي با اقطار 250 تا 300 ميليمتر، احداث 20 تصفيه خانه با ظرفيت اسمي 10/5 ميليون نفر و تقسيم بندي طرح با توجه به گستردگي و حجم عمليات به 5 ناحيۀ عملياتي در يك دورۀ زماني 20 تا 25 ساله به اجرا گذاشته خواهد شد. او مي افزايد: آگاهي نداشتن عمومي از مسائل و مشكلات مرتبط با فاضلاب در تهران، رشد و توسعۀ بي رويه و بدون برنامۀ شهر تهران، ترافيك متراكم شهري، تراكم جمعيت و معابر كم عرض و پيچ در پيچ، نبود طرح تفضيلي جامع و مصوب براي شهر تهران، نياز به هماهنگي و دريافت مجوز از ارگان هاي مختلف و وجود افراد و ارگان رسمي و غير رسمي كه عملا قدرت توقف اجراي پروژه را دارند، از مهمترين عوامل كندي طرح فاضلاب تهران است.
هم اكنون اجراي طرح فاضلاب تهران به مانند دهها طرح نيمه كارۀ ديگر متوقف شده است. گرچه مسئولان توقف اين طرح را قبول ندارند اما كمبود بودجه و هرج و مرج موجود در ساختار مديريتي كشور به توقف طولاني مدت يا كند پيش رفتن اين طرح دامن زده است. آنچه كه اكنون ضروري به نظر مي رسد، اجراي يك تصميم تازه براي نجات تهران از شرايط كنوني است.
وحيد شريفي
اكنون بحراني ترين شرايط را بدون اغراق شهر تهران دارد. كلانشهر تهران تنها پايتخت دنياست كه سيستم فاضلاب ندارد. برخي اوقات بديهي ترين امور جاري در كلانشهرهاي دنيا در تهران ديده نمي شود. مثلا با گسترش روزافزون تهران هنوز اين شهر فاقد سيستم دفع فاضلاب است.
