دست اندرکاران پروژه بزرگ بيستون با همكاري کارشناسان سازمان محيط زيست استان كرمانشاه پرونده ثبت جهاني سوسمارهاي منحصر به فرد اين استان را براي قرار گرفتن در فهرست ميراث طبيعي يونسكو آماده ميكنند.
"مليحه مهدي آبادي"، مدير پروژه بزرگ بيستون در گفت و گو با ميراث خبر با اعلام اين مطلب افزود: «بيستون علاوه بر قابليتهاي ثبت تاريخي، داراي ويژگيهاي منحصر به فرد طبيعي براي ثبت در فهرست آثار جهاني است. بنابراين پروژه بيستون با همكاري سازمان محيط زيست استان قصد دارد پرونده ثبت جهاني محيط طبيعي و يك نوع سوسمار ويژه كرمانشاه را كه در يكي از غارهاي منطقه بيستون زندگي ميكنند، آماده کرده و در فهرست جهاني يونسکو به ثبت برساند. اين غار تنها زيستگاه اين گونه سوسمار در دنياست و ذخيره ژني جهاني محسوب ميشود.»
به گزارش سایت خبرگزاری میراث فرهنگی وي وجود اين گونه سوسمار منحصر به فرد را واجد شرايط و معيارهاي لازم براي ثبت محيط طبيعي منطقه بيستون در فهرست ميراث طبيعي جهاني دانست و افزود: «يكي از معيارهاي يونسكو براي ثبت محيطهاي طبيعي وجود مهمترين و برجستهترين زيستگاههاي طبيعي حفاظت از تنوع زيستي است. محيطهايي كه دربرگيرنده گونههاي ويژه است و از لحاظ علمي وحفاظتي ارزش جهاني دارد.»
مهدي آبادي همچنين تاكيد كرد: «اين گونه سوسمار داراي ويژگي مورد نظر کارشناسان تنوع زيستي و طبيعي يونسكو است و پرونده ثبت جهاني آن را پروژه بيستون و كارشناسان سازمان محيطزيست تهيه ميكنند.»
" جكوي غارزي" كرمانشاه
در همين حال "نصرالله رستگار پويايي"، كاشف گونه سوسمار كرمانشاه و استاديار دانشكده علوم دانشگاه "رازي" در اين باره به ميراث خبرگفت: « اين گونه سوسمار، نادر و بسيار قديمي است و در حدود 6تا 8 سانتيمتر طول دارد و تنها در داخل غاري در رشته كوه زاگرس در منطقه كرمانشاه ديده شده است. تا كنون در هيچ كجاي دنيا وجود چنين گونه سوسمار گزارش نشده است.»
رستگار در سال 1996 دريك مقاله، سوسمار كرمانشاه را به دنيا معرفي كرد: «60 ميليون سال از تكامل اين گونه جانوري كه با نام "جكوي غارزي كرمانشاه" به دنيا معرفي شده است، ميگذرد. جكوي كرمانشاه تخمگذار است و سالي حداكثر يك تا دو عدد تخم ميگذارد.»
جكوي غارزي كرمانشاه حشرهخوار و شبگرد است و در روز هيچفعاليتي از خود نشان نميدهد. اين سوسمار شب براي شكار حشرهها به دهانه غار ميآيد. در محل زندگي آن آبي وجود ندارد و آب مورد نياز بدنش را از طريق تغذيه حشرهها تامين ميكند.
وي افزود: «از جمعيت اين گونه سوسمار 12 تا 15 عدد باقي مانده است. اين سوسمار حدود 15 سال در شرايط طبيعي عمر ميكند. 2تا 3 نيز طول ميكشد تا بالغ شود. نر و ماده آن تقريبا از هم قابل تشخيص است.»
رستگار به طور مرتب به زيستگاه جكوي كرمانشاه سر ميزند و مواظب است تا اتفاقي براي آن نيفتد.
وي مي گويد: «بزرگترين دشمن اين گونه سوسمار، آتش است. اگر آتشي در غار روشن شود ممكن است به مرگ اين گونه زيستي منجر شود. »
وي در همين حال از پروژه سازمان محيط زيست كرمانشاه براي حفاظت از اين گونه سوسمار خبر داد و گفت: « حفاظت مستقيم از آن مسير نيست اما برنامههاي مطالعاتي براي حفاظت غير مستقيم آغاز شده است.»
كشف 11 گونه سوسمار 65 ميليون ساله در زاگرس و البرز
رستگار كاشف گونه سوسمار كرمانشاه و استاديار دانشكده علوم دانشگاه "رازي"همچنين از كشف 11 گونه سوسمار منحصربفرد در نقاط مختلف كشور خبر داد و افزود: «مطالعات ما به شناسايي 11 گونه سوسمار در مناطق مختلف كوههاي زاگرس و البرز منجر شد. با توجه به نادر بودن اين سوسمار و وضعيت نامناسب آنها بايد يك برنامه حفاظتي براي حفاظت و نگهداري از آنها طراحي شود.»
وي جمعيت و وجود زيستگاههاي محدود براي سوسمارها را از مهمترين دلايل انقراض اين گونهها دانست و گفت: « برخي از اين گونهها در شهرهاي كرمانشاه، قصرشيرين و هرسين هستند. همچنين گونههاي بسيار نادر جهاني در اصفهان، فارس، دشت خوزستان و بوشهر شناسايي شده است.»
وي آغاز تكامل اين سوسمارها را اوايل دوره سوم زمينشناسي يعني 65 ميليون سال پيش اعلام كرد.
دست اندرکاران پروژه بزرگ بيستون با همكاري کارشناسان سازمان محيط زيست استان كرمانشاه، پرونده ثبت جهاني گونه سوسمار منحصر به فرد اين استان را براي قرار گرفتن در فهرست ميراث طبيعي يونسكو آماده ميكنند.
