|
 يكي از عاليترين صفات زمين شناسي اين است كه هر كجا برويد"زمين" هم هست و طرح صدها گذران تعطيلات و اوقات فراغت براي مشتاقان زمين شناسي فراهم مي باشد.
در مفهومي آموزشي گفته مي شود كه اقتصاد، مانند چهره نوجواني است كه براي جلب توجه هر روز به يك شكل در مي آيد. يكي از اصطلاحاتي كه امروزه در اين خصوص بسيار بر سر زبانها است، واژة ژئوتوريسم است. بر اين اساس، هر محلي كه به خاطر شرايط جغرافيايي ويژة خود ـ نظير محيط زيست، پوشش گياهي، زيبايي هاي بالقوه و فرهنگ- مورد بازديد قرار گيرد و شرايط اقتصادي مناسبي را براي منطقه فراهم آورد، در اين تقسيم بندي مي گنجد.
يكي از عاليترين صفات زمين شناسي اين است كه هر كجا برويد"زمين" هم هست و طرح صدها گذران تعطيلات و اوقات فراغت براي مشتاقان زمين شناسي فراهم مي باشد. امروزه در بيشتر كشورهاي دنيا، ژئوتوريسم، واژه اي شناخته شده است. گردشگران داخلي و خارجي از پديده هاي منحصر به فرد و ديدني هاي مربوط به علوم زمين ديدن مي كنند و لحظات شاد و مفرحي را در كنار خانواده و دوستان سپري مي نمايند. به خصوص كودكان و نوجوانان از اين نوع گردشها لذت فراوان برده و درسهاي بسيار مي آموزند. آنچه تا كنون از گردشگري در ذهن ما خطور مي كرد، ديدن بناهاي تاريخي و آثار باستاني است كه تنها بخش كوچكي از گردشگري به شمار مي آيد، ولي آيا مي دانيد كه ديدني هاي زمين شناسي هم يكي از جذاب ترين زمينه هاي گردشگري و جذب گردشگر است ؟
چنين گشت هايي هم براي افراد محلي و هم براي بازديدكنندگان، منافع مشترك دارد: اقتصادهاي كوچك محلي فعال شده و از سوي ديگر بازديدكنندگان با مجموعه اي از فرهنگ و آداب و سنن متفاوت آشنا مي شوند. در اين رابطه، امتيازات ديگري را هم مي توان برشمرد كه حفاظت از منابع طبيعي يكي از آنها است. پاكيزه نگهداشتن طبيعت و حفظ آن به همان شكلي كه به دست ما رسيده، بسيار حائز اهميت است. متاسفانه گاه به گاه ملاحظه مي شود به دلايل فقرفرهنگي و نا آشنايي با استانداردهاي اخلاق و رفتار گردشگري، بازديد كنندگان، ناخواسته يا ندانسته، به تخريب طبيعت و آثار منحصربه فرد آن مي پردازند و محل را به صورتي غير قابل استفاده در مي آورند. از طرفي توسعه بي برنامه و بي رويه شهري و امكانات رفاهي نظير جاده ها، رستورانها و نيزعدم توجه به ظرفيت پذيرش يك محل از جذابيت هاي آن به شدت مي كاهد و سود كوتاه مدت، جايگزين برنامه اي اصولي در دراز مدت مي شود.
ايران، قاره اي كوچك
ايران، مجموعه گنجينه هاي نفيس خدادادي و پيشينه تاريخ و تمدن فرهنگي، همواره مورد توجه گردشگران بوده است. كشور ما با طبيعت و اقليم متنوع و گوناگون خود قاره اي كوچك است با ديدنيهاي بسيار. در جهان رقابتي امروز كشورهاي مختلف با معرفي جذابيتهاي گردشگري خود سعي در بهبود وضعيت اقتصادي خود دارند. كشور ما نيز بي شك با وجود صدها مكان جذاب و ديدني، مي تواند با استفاده از اين ثروت خداداد، در بهبود وضع اقتصادي خود كوشا باشد و ثروتهاي غير قابل تجديد خود نظير نفت و گاز و معدن را، براي مصارف مهمتر نگاه دارد.
اما آيا ايران وضعيت مناسبي از لحاظ ژئوتوريسم دارد؟ وقتي به فهرست هاي جهاني نقاط ديدني زمين نگاهي مي اندازيم، كمتر جايي را پيدا مي كنيم كه اين همه خصوصيات منحصر به فرد زمين شناسي ما را به جهان و حتي به هموطنان خودمان معرفي كرده باشد.
كارشناسان با تجربه سازمان زمين شناسي مي توانند با معرفي و تشريح خصوصيات زمين شناسي هر منطقه، در توسعة اين انديشة نو، گام بلندي بردارند و در انتقال علم و شكوفايي اقتصاد اين مرز و بوم سهم خود را به بهترين وجهي ادا نمايند. بديهي است آنچه ارائه مي شود نياز به برنامه ريزي دقيق و كارشناسانه دارد، در غير اين صورت نه تنها فايده اي از اين رهگذر به جامعه ما نمي رسد، بلكه آسيبهاي جبران ناپذير، اين موهبت هاي الهي را براي هميشه از ما مي گيرد و اين بر شايستگي خود ماست كه چگونه از آنها مراقبت نمائيم.
در ساير نقاط جهان چه مي گذرد؟
مركز اطلاعات گردشگري دانشگاه ميشيگان، به راحتي 50 % مردم آمريكا را در دسته گردشگران زميني بر آورد كرده است! يعني حدود 55 ميليون نفر در سال و انتظار مي رود اين تعداد به زودي به 100 ميليون نفر برسد. و اين تنها شامل گردشگران داخلي است. پاكيزگي محل هاي مورد بازديد، حفظ حالت طبيعي مناطق مثلا كوهستانها، درياچه ها و 000، عدم ازدحام فراوان در هر محل و متناسب بودن حجم بازديد با وسعت محل، تبليغات و شناساندن وسيع محلهاي مورد نظر به صورت پاركهاي حفاظت شده و از طريق سايتهاي اينترنتي از جمله دلايل موفقيت اين صنعت در آمريكا است.
هر چند اولين كشوري كه به طور رسمي استراتژي گردشگري زميني را اعلام كرد، هندوراس بود. طراحان برنامه هاي فوق، در نظر مي گيرند كه مردم واقعا چه مي خواهند و زمينه هاي كسب در آمدهاي محلي چه مي تواند باشد. سپس قوانين مربوط به هر محل نوشته و اجرا مي شود. همواره بايد به خاطر داشته باشيم كه هر محلي، هويت و شخصيت منحصر به فردي دارد كه منشاء جذابيت آن مي باشد. در ضمن برنامه ريزان، اقشار مختلف مردم را بر حسب توان مالي و در آمد ها، تقسيم بندي مي كنند تا بتوانند هر گروه را در محل مناسب خود راهنمايي كرده و از سر در گمي آنها بكاهند.
به گزارش پايگاه ملي داده هاي علوم زمين اثرات مثبت اين نوع گردشگري عبارتند از: بهبود چشمگير آگاهيهاي اجتماعي، آموزش رفتارهاي صحيح زيست محيطي به افراد جامعه و جلب حمايت بيشتر آنها از ذخاير ملي و طبيعي و تبادل فرهنگي از طريق برخورداري افراد محلي با بازديد كنندگان.
شرايط استاندارد و مورد تائيد براي ژئو توريسم
1. پزشكان در حرفة خود، يك كد اصلي دارند با عنوان: « قدم اول سلامتي؛ اجتناب از ابتلا به بيماري است». در تعاريف گردشگري هم امنيت محل مورد بازديد، اولين شرط يك گردش علمي است. انواع مخاطرات طبيعي و محيطي بايد حداقل و قابل كنترل باشند.
2. همه بايد در توسعه مشاركت داشته باشند با اين حال به كار بردن محدوديتها و روش هاي مديريتي؛ محيط هاي طبيعي، مناظر گياهي، رخنمون هاي علمي و فرهنگ محلي از ديگر روشهاي استفاده بهينه از شرايط طبيعي است.
3. حفظ محيط زيست با كاهش انواع ضررهاي قابل اجتناب نظير حداقل سازي آلودگي، زباله، مصرف آب، شيمي محيط طبيعي و روشنايي هاي غير ضروري.
4. اثرات دو جانبه: بازديدكنندگان ايده هاي جديدي درباره محل زندگي خود به دست مي آورند و سعي مي كنند جلوه هاي ويژه منطقه خود را براي گردشگران آماده كنند. از طرفي افراد بومي، از اينكه محل زندگي آنها، مورد توجه ديگران است، احساس دلبستگي و غرور مي كنند و بيشتر در حفظ و ارائه امكانات خود مي كوشند.
طبقه بندي مناطق بر اساس ژئوتوريسم:
از لحاظ كارشناسي، بعضي از مناطق بطور طبيعي بيشتر به زمين وابسته اند و مستقيما با پديده هاي زمين شناسي در ارتباط مي باشند. به عنوان مثال: گرندكانيون- Grand Canyon درآمريكا، كليمانجارو- Kilimanjaro در آفريقا، آيرزراك- Ayers Rock در استراليا، درياچه بايكال – Baikal در روسيه، رودخانه لي- Li در چين وسيكارپوينت- Siccar Point در اسكاتلند. ديدن اين مناطق براي همه اعضا ي خانواده جالب است و در ليست زندگي هر زمين شناس وجود دارد، مناطقي كه هر علاقمند به زمين و طبيعت دوست دارد حداقل يك بار آنها را ببيند. برخي نقاط دنيا نيز امتيازاتي از بابت ميراث زمين شناختي( Geoheritage) خود دارند. با اين حال، محققين و علاقمندان علوم زمين، با ديدن نردهها، ديوارها و انواع ساخته هاي دست بشر در مقابل سنگها و صخره ها احساس نااميدي مي كنند. اين واقعيت ما را به اينجا مي رساند كه حفاظت از اين گنجينه هاي شگفت انگيز دنيا، واقعا حياتي است.
در يك دسته بندي كلي مناطق ژئوتوريستي را مي توان به سه دسته تقسيم كرد
1. مكانهاي فراواني در دنيا هستند كه براي زمين شناسان، صخره نوردها كمتر شناخته شده اند و مردم معمولي بيشتر با اين مناطق آشنا هستند. مناطقي كه همه مي توانند در آن سنگها را با نوك پا پرتاب كنند يا دستهايشان را خاكي يا گلي نمايند.
2. در كنار بعضي شهرهاي بزرگ، عليرغم ظاهر خشن شان و تنها به فاصله چند كيلومتر، مناظر و جلوه هاي بي نظيري از پديده هاي زمين شناسي وجود دارد كه علاقمندان را به خود جذب مي كنند. مكانهايي كه مردم معمولي كمتر به سراغ آنها مي روند.
3. بالاخره مناطقي در جهان هستند كه گويي تنها موهبتهايي براي زمين شناسان و عده خيلي كمي از عموم مردم هستند. مناطقي كاملا حرفه اي . نظير Siccar point در سواحل شرقي اسكاتلند و Hutton's Section در پارك Holyrood واقع در ادينبورگ- Edinburgh، مكانهايي هستند كه جيمزهاتن، پدر علم زمين شناسي در آنها كار كرده است و مفاهيمي نظير چينه شناسي نوين را مطرح نموده است. ساحل ژوراسيك در جنوب انگليس بيشتر مطابق ميل عموم است. نه فقط به خاطر سواحل دلپذير و رستورانهاي خوبش، بلكه بيشتر به خاطر اينكه اين محل در جهان به واسطه فسيل دايناسورهايش شناخته شده، يعني چيزي كه هر كسي دوست دارد ببيند و با آن ارتباط برقرار كند.
ژئوتوريسم و فرهنگ متاثر از زمين
با وجود همة آنچه گفته شد، هنوز تجربه اي عميق تر براي حس كردن وجود دارد. چيزي كه انسان را نه تنها درگير تماشاي ديدنيهاي طبيعت مي كند و نه تنها به جنبه هاي علمي مي پردازد، بلكه او را به گنجينه هاي متبلور سرزمين و تمدني كه در آن ناحيه واقع است، رهنمون مي شود: فرهنگ يك ناحيه. به عنوان نمونه استراليا با "كوهستان آبي" – Blue Mountain "؛ مقصدي نه چندان دور از سيدني كه به شيريني با تاريخ معدنكاري پيوسته است. يك تفريح نشاط بخش، يك منطقه سرشار از علم زمين و جايي با مناظر ديدني و نفس گير. در اسلوواني ناحيه كارستي از غارها و برشهاي سنگي وجود داردكه براي هزاران سال در آن منطقه قرار گرفته است. در ايالات متحده silver rush واقع در نوادا، مناظري بيبديل را به جا گذاشته و فرهنگ آن ناحيه را به شدت با جاذبه هاي زمين شناسي منطقه مخلوط كرده است.
مثالي ديگر از مناطق دور از دسترس، در مالزي يافت مي شود. در جزيره برنئو در پارك ملي Sarawak غارهاي عظيم وجود دارد. جلوه هايي هنرمندانه از زمينهاي كارستي و آتشفشانهاي گلي كه در كنار جنگلهاي استوايي، واقع شده اند. تركيب نيروهاي زمين شناسي كه اين منطقه را به وجود آورد و منابع غني منطقه، شبيه هيچ جايي در نيمكره غربي كرة خاكي ما نيست. بعضي از قسمتهاي اين پارك بصورت رخنمون هاي موزه اي حفظ شده اند و انقدر زيبا و جالب هستند كه مي ارزد آنها را بصورت موزه هاي زنده در نظر بگيريم.
|
