 منجمان می گويند برای نخستين بار توانسته اند يک ابرنواختر - انفجار يک ستاره در حال مرگ - را هنگام وقوع آن مشاهده کنند.
ابرنواختر يکی از خشن ترين رويدادهای کيهانی است و زمانی اتفاق می افتد که سوخت يک ستاره عظيم و بالغ عملا به پايان می رسد و ستاره به درون خود متلاشی می شود و می ميرد.
رصدهای اين منجمان که جزئيات آن در مجله علمی "نيچر" تشريح شده است بهترين تصوير تا به امروز از اين انفجارهای کيهانی ارائه می دهد.
ستاره شناسان معمولا ابرنواخترها را چندين روز پس از وقوع آن کشف می کنند.
اما در اين مورد ستاره شناسان از پيش از وقوع آن باخبر شدند.
تلسکوپ فضايی "سوئيفت" ناسا در ماه فوريه يک فوران کوتاه اشعه گاما را که از هسته اين ستاره محکوم به مرگ ساطع می شد رديابی و منجمان را از يک انفجار قريب الوقوع ستاره ای باخبر کرد.
فوران های اشعه گاما معمولا چند ثانيه طول می کشد اما در اين مورد 40 دقيقه ادامه داشت. با زايل شدن آثار فوران اشعه گاما ستاره منفجر شد و امواج تکان دهنده خود را راهی فضای لايتناهی کرد.
منجمان با استفاده از سه تلسکوپ سوار بر سوئيفت و تلسکوپ های زمينی برای 17 روز اين رويداد را که با تبديل ستاره يک توده غبار روشن بود زير نظر داشتند و مطالعه کردند.
اين انفجار در فاصله 440 ميليون سال نوری از زمين روی داد. دانشمندان تخمين می زنند که جرم اين ستاره پيش از انفجار تقريبا 20 برابر خورشيد بوده باشد.
حاصل چنين انفجاری می تواند پيدايش يک ستاره نوترونی باشد که مثل يک فانوس دريايی، می چرخد و با انرژی زياد می تپد.
اما برخی از ستارگان بی نهايت عظيم پس از انفجار به سياهچاله بدل می شوند به طوری که حتی نور قدرت فرار از قوه جاذبه عظيم آنها را ندارد.
مرحله اول: فلاش ايکس
پيش از وقوع ابرنواختر ابتدا مقداری انرژی از آن فوران می کند که به فلاش اشعه ايکس موسوم است و اين در واقع منادی وقوع ابرنواختر است.
تلسکوپ فضايی سوئيفت اصلا برای يافتن فوران اشعه ايکس و گاما (GRBs) طراحی و ساخته شده است. همانطور که از نام آن پيداست انفجار اشعه گاما با تعشعش شديد و فشرده اين اشعه همراه است و تصور می شود که از ابرنواخترها نشات می گيرد.
البته همه ابرنواخترها با فوران شديد اشعه گاما همراه نيستند اما هنوز معلوم نيست که چرا در مورد برخی اين اتفاق نمی افتد.
"فلاش اشعه ايکس" همان نوع خفيف تر فوران اشعه گاما است. تاکنون معلوم نبود که آيا اين رويدادهای کم انرژی تر از انفجار گاما، ناشی از همان فرآيند فروپاشی در جريان ابرنواخترها هستند يا خير.
تازه ترين مطالعه ظاهرا تاييد می کند که چنين است.
بقايای فشرده
آزاد شدن انرژی در جريان فلاش اشعه ايکس برای تقريبا 15 دقيقه طول می کشد و پس از آن مرحله "رهايی" که برای يک روز ادامه خواهد داشت شروع می شود. در اين مرحله امواج کوبنده سطح ستاره را می شکافد و باعث آزاد شدن انرژی ستاره می شود.
مرحله بعد با تشعشع انرژی در فضا در کليه فرکانس ها همراه است و برای چند روز تا چند ماه ادامه دارد.
چهار گروه از ستاره شناسان به جمع آوری داده ها در مورد اين ابرنواختر پرداختند و نتايج تحقيقات جداگانه خود را در شماره روز پنجشنبه نيچر چاپ کرده اند.
پائولو مازالی يکی از نويسندگان مقاله در موسسه ماکس پلانک در آلمان گفت: "اين رصدها زمانی را ثبت می کند که ستاره در حال فروپاشيدن است، جداره بيرونی و بخش اعظم جرم خود را رها می کند و تنها بقايای فشرده ای از آن باقی می ماند. به نظر ما بقايای فشرده ای که باقی مانده يک ستاره نورترونی است."
|
