 بيابانزايي به مفهوم تخريب سرزمين يا كاهش توان توليد بيولوژيك اراضي در مناطق خشك، نيمه خشك و خشك نيمه مرطوب، تحت تاثير دو دسته عوامل محيطي و انساني است.
در بين عوامل محيطي، عامل اقليمي با پارامترهايي همچون زمان و ميزان نامناسب بارندگي، تبخير بالا، فراواني و سرعت زياد باد، دوره برگشت كوتاه و استمرار خشكساليها، گستردگي مناطق با اقليم خشك و فراخشك، عامل زمين شناسي با پارامترهايي از جمله وجود سازندهاي شور، قليايي، تبخيري و حساس به فرسايش و همچنين بلاياي طبيعي همچون لغزش، رانش زمين و سيل از مهمترين عوامل بيابانزا محسوب ميشوند.
به گزارش خبرنگار باشگاه خبرنگاران، در بين عوامل انساني كه از عوامل محيطي مهمتر هستند، بهرهبرداري بيش از حد از سفرههاي آب زيرزميني و بيلان منفي آب دشتها و در نتيجه افت سطح سفره و يا شور شدن آبهاي زيرزميني، آلودگي آبهاي زيرزميني از طريق پسابهاي صنعتي، شهري و كشاورزي (ناشي از مصرف بيرويه كود، سموم آفت كش و علف كش)، شيوههاي نامناسب آبياري كه بالغ بر 75 درصد از اراضي آبي به روش غرقابي است، آيش بلند مدت اراضي زراعي حساس به فرسايش، شخم در جهت شيب، بوته كني، تخريب و تبديل غير اصولي كاربري جنگلها و مراتع، نبود تعادل بين تعداد دام و ظرفيت مراتع و تخريب ناشي از برداشت غير اصولي از معادن سطحي از مهمترين عوامل بيابانزاي انساني محسوب ميشود. 100 ميليون هكتار از اراضي ايران در معرض بيابانزايي است.
بنابر اين گزارش در ايران حدود 100 ميليون هكتار از اراضي در معرض پديده بيابانزايي قرار دارد كه از اين ميزان 75 ميليون هكتار در معرض فرسايش آبي، 20 ميليون هكتار در معرض فرسايش بادي و پنج ميليون هكتار در معرض ساير اشكال شيميايي و فيزيكي تخريب سرزمين همچون كاهش حاصلخيزي و شوري زايي است.
مهندس غلامعباس عبدينژاد مدير كل دفتر تثبيت شن و بيابانزدايي سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور گفت: از كل مساحت كشور 7/43 ميليون هكتار آن در زمره اكوسيستم بياباني قرار دارد كه 32 ميليون هكتار از اين مساحت شامل پديدههاي بياباني فاقد پوشش گياهي است و 20 ميليون هكتار آن تحت تاثير فرسايش بادي در 17 استان جزو كانونهاي بحراني فرسايش بادي قلمداد ميشود به طوري كه در اين مناطق، فرسايش بادي واجد خسارات عديده اكولوژيكي، اقتصادي و زيستي به مناطق مسكوني، تاسيسات زيربنايي صنعتي، اراضي كشاورزي و منابع زيستي كشور است.
وي افزود: در مجموع از نظر تناسب سطح مناطق خشك ايران با جهان، كشور ما روي كمربند خشك جهان قرار گرفته و 6/64 درصد از مساحت آن داراي اقليم خشك و فراخشك است كه اين مقدار در مقايسه با درصد جهاني آن 3/3 برابر است. در مجموع ايران با 2/1 درصد خشكي هاي جهان داراي 4/2 درصد پديدههاي بياباني فاقد پوشش گياهي و 08/3 درصد مناطق بياباني جهان است. يك سوم خشكيهاي جهان در معرض بيابانزايي است. وي با بيان اينكه بيابانزايي بعد از دو چالش تغيير اقليم و كمبود آب شيرين به عنوان سومين چالش مهم جامعه جهاني در قرن 21 محسوب ميشود، تصريح كرد:
بر اساس گزارش سازمانهاي بينالمللي يك ششم جمعيت، سه چهارم اراضي خشك و يك سوم خشكيهاي جهان در 110 كشور جهان در معرض پديده بيابانزايي است. عبدينژاد با بيان اينكه تهديد تخريب 73 درصد كل مراتع جهان به مساحت 3/3 ميليارد هكتار، كاهش توان توليد خاك در 47 درصد مناطق خشك جهان و غير قابل استفاده شدن 50 تا 70 هزار كيلومتر مربع اراضي حاصلخيز در سال وجود دارد، گفت: بالغ بر 42 ميليارد دلار خسارت سالانه به محصولات كشاورزي همراه با اثرات بسيار وسيع و گسترده اكولوژيكي، اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي، به ويژه فقر گسترده و تخريب منابع پايه به عنوان تنها بخشي از آثار و پيامدهاي جهاني پديده بيابانزايي محسوب ميشود.
|
