|
صفحه 6 از 8
اغلب كشورهاي آسيا، در نخستين مرحله توسعه، همه تلاش خود را به اداره و توسعه يك شهر به كار ميگيرند و يا از نظر اداري و سياسي همه امكانات را در يك شهر بسيار بزرگ جمع ميكنند تا از عهده اداره سازمانهاي توليدي و اداري برآيند. البته ممكن است كه كشورهاي پرجمعيت آسيا مثل چين و هند به جاي يك شهر بزرگ داراي چند شهر پرجمعيت باشند اما باز برتري اقتصادي و فرهنگي يك شهر بر ساير شهرها سايه افكن ميباشد (همانجا: 177). در برخي از مباحث مانند «شهرهاي اروپاي شرقي و شوروي». مقالات دكتر شكويي كه برخي از آنها در كتبهاي فوقالذكر تاحدي مورد استفاده قرار گرفته و برخي نيز مستقلاند و در دوره زندگي تبريز نوشته شدهاند به ترتيب تاريخ انتشار به قرار زيرند:
● مقدمه بر جغرافياي شهري، در نشريه دانشكده ادبيات تبريز، شماره سوم، سال نوزدهم، پاييز 1346، ص 387 _ 396. ● تكامل جوامع شهري و شهرهاي 40 ميليوني، در نشريه انجمن دبيران جغرافيا و تاريخ و تعليمات اجتماعي، شماره 5، مهر 1347، ص 93ـ88. ● چهره و بافت شهرهاي خاورميانه، در نشريه دانشكده ادبيات و علوم انساني تبريز، سال 22، شماره مسلسل 93، بهار 1349، ص 41ـ21. ● سيرتكويني جغرافياي شهري، نشريه دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز، شمارههاي 97، 98، 10099، سال 1350، ص 253ـ235. ● جغرافياي بزرگ بازارها، در مجله دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز، سال 25، شماره 107، پائيز 1352، ص 347_360. ● حاشيه نشينان شهري، خانههاي ارزان قيمت و سياست مسكن، در نشريه دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز، مؤسسه مطالعاتي اجتماعي و علوم انساني شماره 17، سلسله شهرنشيني، شماره 5، دانشگاه تبريز، 1355. ● مسئوليتها و تنگناها در انتقال حاشيهنشينان تبريز، در: مجموعه سخنرانيهاي چهارمين كنگره جغرافيدانان ايران، دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه مشهد، 1356، ص 183ـ175. ● خانههاي ارزان قيمت و سياست مسكن، در: جغرافيا، نشريه انجمن جغرافيدانان ايران، دوره اول شماره 2، بهار 1357، ص 56ـ50. ● آينده شهري و توسعه شهرها، در نشريه دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز، شماره 1، سال 22، بهار 1363، ص 123_99. ● مقالات جغرافيايي از مجلات جغرافيايي جهان: تحليل جمعيت چين، در سرشماري سال 1982 (1).. س 1، ش 1 (بهار 1364) ص 34_33. ● مقالات جغرافيايي از مجلات جغرافيايي جهان: افزايش جمعيت مسلمانان شوروي.. س1، ش 1 (بهار 1364) ص 34. ● ضرورت تغيير برنامههاي جغرافيا در دانشگاهها (طرح پيشنهادي).. س1، ش 2 (تابستان 1364) ص 62ـ60 ● مقالات جغرافيايي از مجلات جغرافيايي جهان .. س 1، ش 2 (تابستان 1364) ص 72ـ69. ● مقالات جغرافيايي از مجلات جغرافيايي جهان .. س1، ش 3 (پاييز 1364) ص 35_32. جغرافيا در ژاپن (1).. مترجم: حسين شكويي. س 1، ش 4 (زمستان 1364) ص 10ـ8 ● مقالات جغرافيايي از مجلات جغرافيايي جهان: آينده شهرها، رشد آموزش جغرافيا، شماره 4، سال اول، زمستان 1364، ص 50_48؛ اين چكيده با استناد به مقاله زير تهيه شده است: R. Mansell Prothere ● (1985): Population: Urban Future, The geographical Magazine, September P.464
باتوجه به آثار ارزنده دكتر حسين شكويي ميتوان او را يكي از اصيلترين جغرافيداناني دانست كه شالوده جغرافياي شهري را در مرحله «اقامت در تبريز» پايه گذاشت علاوه بر اين، او اولين جغرافيدان شهري است كه درباره مكتبها و ديدگاههاي جغرافياي انساني و نيز جغرافياي شهري بحث كرده و در «مرحله زندگي تهران آنها را غناي خاص بخشيده است. _ شكويي در تهران (اسفند 1364 تا آبان 1384)
1_ كارهاي اجرايي
با وجود چند سال جنگ تحميلي بين عراق و ايران و صدمات سنگيني كه از آن بر آباداني كشور و حصول آرمانهاي انقلاب اسلامي و نيز دانشگاهي وارد آمد، و با وجود از دستدادن نيروهاي عظيم علمي در نتيجه خروج اسفانگيز آنها از كشور، قواي جوان، آگاه و متعهد دانشجويي با درك صحيح از مقاصد عاليه انقلاب در رهايي از وابستگي به خارج از كشور در زمينه جغرافياي شهري نيز اقدامات اساسي كرد و با نيروي درخور تحسين تشكل كيفي نويني را در چهارچوب تأسيس دانشگاه تربيت مدرس براي جغرافيا پديد آورد كه از جمله ميتوان به انتقال دكتر حسين شكويي (20/12/1364) از گروه جغرافياي دانشگاه تبريز و سپردن مديريت گروه جغرافياي كارشناسي ارشد و دكتري جغرافياي طبيعي و انساني (شهري و روستايي) دانشگاه تربيت مدرس به ايشان اشاره كرد. اولين دستههاي دانشجويان كارشناسي ارشد جغرافيا و دوره دكتري گروه جغرافياي دانشگاه تربيت مدرس از هيچ نوع همكاري صواب عملي و علمي در اعتلاي دانش جغرافيا و جغرافياي شهري دريغ نورزيدند و از نيروهاي اعضاي هيأت علمي جغرافياي گذشته و حال به جاي خود استفاده كردند. شاخه تخصصي دكتر حسين شكويي در زمينه مسايل شهري براي رونق و اعتبار اين گروه سرمايه عظيم علمي در برداشت. دانشجويان دوره فوق ليسانس جغرافياي شهري گروه جغرافياي دانشگاه تربيت مدرس به ويژه زير نظر دكتر شكويي ابتدا با تحصيلاتي كه پشتوانه ديدگاهي و علمي قوي داشت در تدوين رسالههاي ارجمند نظري و مورد شناسي _ كه در مراحل پيشتر بيسابقه بود ـ كوشيدند و با شوق خاص به جمع همكاران دانشگاهي پيوستند و مايه اعتبار و پيشرفت جغرافياي شهري شدند. بيشتر پايان نامههاي دكتري به راهنمايي دكتر شكويي بود.
2_ عضويت در كميته جغرافياي ستاد انقلاب فرهنگي: تشكيل كميته جغرافياي ستاد انقلاب فرهنگي و به خصوص تأثير كميته برنامهريزي جغرافياي شورايعالي برنامهريزي وزارت فرهنگ و آموزش عالي از سال 1363 بر جغرافياي كشور و نيز جغرافياي شهري و برنامهريزي شهري عميق است. تصويب برنامه رشته تحصيلي «جغرافيا و برنامهريزي شهري» گروه جغرافياي دانشگاه تبريز با پيشنهاد آن گروه و كسب موافقت وزير فرهنگ و آموزش عالي وقت و برقراري آن در دانشگاه تبريز تأثير باور نكردني بر جهتگيري جغرافياي شهري كاربردي كشور پيدا كرد. اين امر چرخگاه جغرافياي شهري به سمت كاربرد به شمار ميرود. شكويي بعد از ورود به تهران به اين كميته پيوست.
3_ مديريت كميته برنامهريزي جغرافياي وزارت فرهنگ و آموزش عالي: شكويي در اين كميته با تجديد نظر در برنامههاي موجود جغرافيا، تصويب برنامه كارشناسيهاي ارشد جغرافياي انساني با گرايش شهر و روستا و مطالعات ناحيهاي، جغرافيا و برنامهريزي شهري و جغرافيا و برنامهريزي روستايي و دوره دكتري جغرافياي شهري و برنامهريزي شهري و جغرافيا و برنامهريزي روستايي به تقويت جغرافياي شهري و برنامهريزي كمك بسزايي كرد.
4_ عضويت در هيأت تحريريه و سردبيري مجله رشد آموزش جغرافيا انتشار مرتب مجله وزين «رشد آموزش جغرافيا» نشريه گروه جغرافياي دفتر تحقيقات و برنامهريزي و تأليف كتابهاي درسي سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش با اهداف يازدهگانه مهم آن به سردبيري دكتر حسين سكويي مزين بود. اثر خط دهندگي ديدگاهي و خصلت هدايتگري و جهت بخشي سرمقالههاي روش شناختي و مقالههاي دكتر حسين شكويي در رشد آموزش جغرافيا بسيار مؤثر بوده است.
5_ عضويت و مديريت در كميته جغرافياي سمت: تأسيس سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاهها (سمت) و تأثير كميته جغرافياي «سمت» با عضويت و سپس سرپرستي دكتر حسين شكويي در انتشار كتب جغرافيايي و نيز جغرافياي شهري از شاهكارهاي دوران انقلاب اسلامي ايران است.
6_ عضويت پيوسته در فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران: شكويي در فرهنگستان منشأ اثرات مفيدي بودند. تأليف كتاب پايگاه علم جغرافياي شهري در ايران در گروه علوم انساني شاخه جغرافيا توسط نگارنده در سال (1377) تنها و تنها به خاطر دكتر شكويي بود. ثواب اين كار مشترك بين ايشان و من است. ساير تأليفات كه تاكنون انتشار نيافته و به صورت دستنوشته باقي ماندهاند عبارتنداز پايگاه جغرافياي طبيعي توسط استاد دكتر فرج الله محمودي، پايگاه جغرافياي سياسي در ايران تأليف توسط سركار خانم دكتر دره مير حيدر تأليف پايگاه جغرافياي روستايي در ايران تأليف دكتر ركن الدين افتخاري، كه اميد دارم روزي اينها انتشار يابند تا پيشنهادات دكتر شكويي ناتمام نماند. به هر حال هر جا چيزي كه با سرنوشت جغرافيا سروكار داشت شكويي هم در آن اثرگذار بود. و من مفتخرم در همه مراحل يار و ياور او و همراه او بودهام.
|